सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः॥
samyagdarśanajñānacāritrāṇi mokṣamārgaḥ ||
Why SahiVidhi cites this
The first sutra: right faith, right knowledge and right conduct, together, are the path to liberation.
Home / Granth library / Jain Agamas / Tattvartha Sutra
Acharya Umaswami · 10 chapters · 357 sutrasTattvartha Sutra,
complete.
तत्त्वार्थसूत्रम्
The first Jain scripture written in Sanskrit, and the one text accepted by both Shwetambar and Digambar traditions. In the Digambar tradition its ten chapters are read one a day during Das Lakshan Parva.
This is the Digambar reading (Sarvarthasiddhi, 357 sutras). The Shwetambar reading (Svopajna Bhashya, 344 sutras) differs in a few sutras and in numbering. English translation coming after review by our Jain scholar.
१Right faith and knowledge
The three jewels, the seven tattvas, and the five kinds of knowledge. · 33 sutras
तत्त्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनम्॥
tattvārthaśraddhānaṁ samyagdarśanam ||
तन्निसर्गादधिगमाद्वा॥
tannisargādadhigamādvā ||
जीवाजीवास्रवबन्धसंवरनिर्जरामोक्षास्तत्त्वम्॥
jīvājīvāsravabandhasaṁvaranirjarāmokṣāstattvam ||
नामस्थापनाद्रव्यभावतस्तन्न्यासः॥
nāmasthāpanādravyabhāvatastannyāsaḥ ||
प्रमाणनयैरधिगमः॥
pramāṇanayairadhigamaḥ ||
निर्देशस्वामित्वसाधनाधिकरणस्थितिविधानतः॥
nirdeśasvāmitvasādhanādhikaraṇasthitividhānataḥ ||
सत्संख्याक्षेत्रस्पर्शनकालान्तरभावाल्पबहुत्वैश्च॥
satsaṁkhyākṣetrasparśanakālāntarabhāvālpabahutvaiśca ||
मतिश्रुतावधिमनःपर्ययकेवलानि ज्ञानम्॥
matiśrutāvadhimanaḥparyayakevalāni jñānam ||
तत्प्रमाणे॥
tatpramāṇe ||
आद्ये परोक्षम्॥
ādye parokṣam ||
प्रत्यक्षमन्यत्॥
pratyakṣamanyat ||
मतिः स्मृतिः संज्ञा चिन्ताभिनिबोध इत्यनर्थान्तरम्॥
matiḥ smṛtiḥ saṁjñā cintābhinibodha ityanarthāntaram ||
तदिन्द्रियानिन्द्रियनिमित्तम्॥
tadindriyānindriyanimittam ||
अवग्रहेहावायधारणाः॥
avagrahehāvāyadhāraṇāḥ ||
बहुबहुविधक्षिप्रानिःसृतानुक्तध्रुवाणां सेतराणाम्॥
bahubahuvidhakṣiprāniḥsṛtānuktadhruvāṇāṁ setarāṇām ||
अर्थस्य॥
arthasya ||
व्यञ्जनस्यावग्रहः॥
vyañjanasyāvagrahaḥ ||
न चक्षुरनिन्द्रियाभ्याम्॥
na cakṣuranindriyābhyām ||
श्रुतं मतिपूर्वं द्व्यनेकद्वादशभेदम्॥
śrutaṁ matipūrvaṁ dvyanekadvādaśabhedam ||
भवप्रत्ययोऽवधिर्देवनारकाणाम्॥
bhavapratyayo'vadhirdevanārakāṇām ||
क्षयोपशमनिमित्तः षड्विकल्पः शेषाणाम्॥
kṣayopaśamanimittaḥ ṣaḍvikalpaḥ śeṣāṇām ||
ऋजुविपुलमती मनःपर्ययः॥
ṛjuvipulamatī manaḥparyayaḥ ||
विशुद्ध्यप्रतिपाताभ्यां तद्विशेषः॥
viśuddhyapratipātābhyāṁ tadviśeṣaḥ ||
विशुद्धिक्षेत्रस्वामिविषयेभ्योऽवधिमनःपर्यययोः॥
viśuddhikṣetrasvāmiviṣayebhyo'vadhimanaḥparyayayoḥ ||
मतिश्रुतयोर्निबन्धो द्रव्येष्वसर्वपर्यायेषु॥
matiśrutayornibandho dravyeṣvasarvaparyāyeṣu ||
रूपिष्ववधेः॥
rūpiṣvavadheḥ ||
तदनन्तभागे मनःपर्ययस्य॥
tadanantabhāge manaḥparyayasya ||
सर्वद्रव्यपर्यायेषु केवलस्य॥
sarvadravyaparyāyeṣu kevalasya ||
एकादीनि भाज्यानि युगपदेकस्मिन्नाचतुर्भ्यः॥
ekādīni bhājyāni yugapadekasminnācaturbhyaḥ ||
मतिश्रुतावधयो विपर्ययश्च॥
matiśrutāvadhayo viparyayaśca ||
सदसतोरविशेषाद्यदृच्छोपलब्धेरुन्मत्तवत्॥
sadasatoraviśeṣādyadṛcchopalabdherunmattavat ||
नैगमसंग्रहव्यवहारर्जुसूत्रशब्दसमभिरूढैवम्भूता नयाः॥
naigamasaṁgrahavyavahārarjusūtraśabdasamabhirūḍhaivambhūtā nayāḥ ||
२The soul
The nature of the jiva, its states (bhavas), senses and bodies. · 53 sutras
औपशमिकक्षायिकौ भावौ मिश्रश्च जीवस्य स्वतत्त्वमौदयिकपारिणामिकौ च॥
aupaśamikakṣāyikau bhāvau miśraśca jīvasya svatattvamaudayikapāriṇāmikau ca ||
द्विनवाष्टादशैकविंशतित्रिभेदा यथाक्रमम्॥
dvinavāṣṭādaśaikaviṁśatitribhedā yathākramam ||
सम्यक्त्वचारित्रे॥
samyaktvacāritre ||
ज्ञानदर्शनदानलाभभोगोपभोगवीर्याणि च॥
jñānadarśanadānalābhabhogopabhogavīryāṇi ca ||
ज्ञानाज्ञानदर्शनलब्धयश्चतुस्त्रित्रिपञ्चभेदाः सम्यक्त्वचारित्रसंयमासंयमाश्च॥
jñānājñānadarśanalabdhayaścatustritripañcabhedāḥ samyaktvacāritrasaṁyamāsaṁyamāśca ||
गतिकषायलिङ्गमिथ्यादर्शनाज्ञानासंयतासिद्धलेश्याश्चतुश्चतुस्त्र्येकैकैकैकषड्भेदाः॥
gatikaṣāyaliṅgamithyādarśanājñānāsaṁyatāsiddhaleśyāścatuścatustryekaikaikaikaṣaḍbhedāḥ ||
जीवभव्याभव्यत्वानि च॥
jīvabhavyābhavyatvāni ca ||
उपयोगो लक्षणम्॥
upayogo lakṣaṇam ||
स द्विविधोऽष्टचतुर्भेदः॥
sa dvividho'ṣṭacaturbhedaḥ ||
संसारिणो मुक्ताश्च॥
saṁsāriṇo muktāśca ||
समनस्कामनस्काः॥
samanaskāmanaskāḥ ||
संसारिणस्त्रसस्थावराः॥
saṁsāriṇastrasasthāvarāḥ ||
पृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पतयः स्थावराः॥
pṛthivyaptejovāyuvanaspatayaḥ sthāvarāḥ ||
द्वीन्द्रियादयस्त्रसाः॥
dvīndriyādayastrasāḥ ||
पञ्चेन्द्रियाणि॥
pañcendriyāṇi ||
द्विविधानि॥
dvividhāni ||
निर्वृत्युपकरणे द्रव्येन्द्रियम्॥
nirvṛtyupakaraṇe dravyendriyam ||
लब्ध्युपयोगौ भावेन्द्रियम्॥
labdhyupayogau bhāvendriyam ||
स्पर्शनरसनघ्राणचक्षुःश्रोत्राणि॥
sparśanarasanaghrāṇacakṣuḥśrotrāṇi ||
स्पर्शरसगन्धवर्णशब्दास्तदर्थाः॥
sparśarasagandhavarṇaśabdāstadarthāḥ ||
श्रुतमनिन्द्रियस्य॥
śrutamanindriyasya ||
वनस्पत्यन्तानामेकम्॥
vanaspatyantānāmekam ||
कृमिपिपीलिकाभ्रमरमनुष्यादीनामेकैकवृद्धानि॥
kṛmipipīlikābhramaramanuṣyādīnāmekaikavṛddhāni ||
संज्ञिनः समनस्काः॥
saṁjñinaḥ samanaskāḥ ||
विग्रहगतौ कर्मयोगः॥
vigrahagatau karmayogaḥ ||
अनुश्रेणि गतिः॥
anuśreṇi gatiḥ ||
अविग्रहा जीवस्य॥
avigrahā jīvasya ||
विग्रहवती च संसारिणः प्राक्चतुर्भ्यः॥
vigrahavatī ca saṁsāriṇaḥ prākcaturbhyaḥ ||
एकसमयाऽविग्रहा॥
ekasamayā'vigrahā ||
एकं द्वौ त्रीन्वाऽनाहारकः॥
ekaṁ dvau trīnvā'nāhārakaḥ ||
सम्मूर्च्छनगर्भोपपादा जन्म॥
sammūrcchanagarbhopapādā janma ||
सचित्तशीतसंवृताः सेतरा मिश्राश्चैकशस्तद्योनयः॥
sacittaśītasaṁvṛtāḥ setarā miśrāścaikaśastadyonayaḥ ||
जरायुजाण्डजपोतानां गर्भः॥
jarāyujāṇḍajapotānāṁ garbhaḥ ||
देवनारकाणामुपपादः॥
devanārakāṇāmupapādaḥ ||
शेषाणां सम्मूर्च्छनम्॥
śeṣāṇāṁ sammūrcchanam ||
औदारिकवैक्रियिकाहारकतैजसकार्मणानि शरीराणि॥
audārikavaikriyikāhārakataijasakārmaṇāni śarīrāṇi ||
परं परं सूक्ष्मम्॥
paraṁ paraṁ sūkṣmam ||
प्रदेशतोऽसंख्येयगुणं प्राक् तैजसात्॥
pradeśato'saṁkhyeyaguṇaṁ prāk taijasāt ||
अनन्तगुणे परे॥
anantaguṇe pare ||
अप्रतीघाते॥
apratīghāte ||
अनादिसम्बन्धे च॥
anādisambandhe ca ||
सर्वस्य॥
sarvasya ||
तदादीनि भाज्यानि युगपदेकस्मिन्नाचतुर्भ्यः॥
tadādīni bhājyāni yugapadekasminnācaturbhyaḥ ||
निरुपभोगमन्त्यम्॥
nirupabhogamantyam ||
गर्भसम्मूर्च्छनजमाद्यम्॥
garbhasammūrcchanajamādyam ||
औपपादिकं वैक्रियिकम्॥
aupapādikaṁ vaikriyikam ||
लब्धिप्रत्ययं च॥
labdhipratyayaṁ ca ||
तैजसमपि॥
taijasamapi ||
शुभं विशुद्धमव्याघाति चाहारकं प्रमत्तसंयतस्यैव॥
śubhaṁ viśuddhamavyāghāti cāhārakaṁ pramattasaṁyatasyaiva ||
नारकसम्मूर्च्छिनो नपुंसकानि॥
nārakasammūrcchino napuṁsakāni ||
न देवाः॥
na devāḥ ||
शेषास्त्रिवेदाः॥
śeṣāstrivedāḥ ||
औपपादिकचरमोत्तमदेहाऽसंख्येयवर्षायुषोऽनपवर्त्यायुषः॥
aupapādikacaramottamadehā'saṁkhyeyavarṣāyuṣo'napavartyāyuṣaḥ ||
३The lower and middle worlds
The hells, the continents and the oceans of the middle world. · 39 sutras
रत्नशर्करावालुकापङ्कधूमतमोमहातमःप्रभा भूमयो घनाम्बुवाताकाशप्रतिष्ठाः सप्ताधोऽधः॥
ratnaśarkarāvālukāpaṅkadhūmatamomahātamaḥprabhā bhūmayo ghanāmbuvātākāśapratiṣṭhāḥ saptādho'dhaḥ ||
तासु त्रिंशत्पञ्चविंशतिपञ्चदशदशत्रिपञ्चोनैकनरकशतसहस्राणि पञ्च चैव यथाक्रमम्॥
tāsu triṁśatpañcaviṁśatipañcadaśadaśatripañconaikanarakaśatasahasrāṇi pañca caiva yathākramam ||
नारका नित्याशुभतरलेश्यापरिणामदेहवेदनाविक्रियाः॥
nārakā nityāśubhataraleśyāpariṇāmadehavedanāvikriyāḥ ||
परस्परोदीरितदुःखाः॥
parasparodīritaduḥkhāḥ ||
संक्लिष्टासुरोदीरितदुःखाश्च प्राक् चतुर्थ्याः॥
saṁkliṣṭāsurodīritaduḥkhāśca prāk caturthyāḥ ||
तेष्वेकत्रिसप्तदशसप्तदशद्वाविंशतित्रयस्त्रिंशत्सागरोपमा सत्त्वानां परा स्थितिः॥
teṣvekatrisaptadaśasaptadaśadvāviṁśatitrayastriṁśatsāgaropamā sattvānāṁ parā sthitiḥ ||
जम्बूद्वीपलवणोदादयः शुभनामानो द्वीपसमुद्राः॥
jambūdvīpalavaṇodādayaḥ śubhanāmāno dvīpasamudrāḥ ||
द्विर्द्विर्विष्कम्भाः पूर्वपूर्वपरिक्षेपिणो वलयाकृतयः॥
dvirdvirviṣkambhāḥ pūrvapūrvaparikṣepiṇo valayākṛtayaḥ ||
तन्मध्ये मेरुनाभिर्वृत्तो योजनशतसहस्रविष्कम्भो जम्बूद्वीपः॥
tanmadhye merunābhirvṛtto yojanaśatasahasraviṣkambho jambūdvīpaḥ ||
भरतहैमवतहरिविदेहरम्यकहैरण्यवतैरावतवर्षाः क्षेत्राणि॥
bharatahaimavataharivideharamyakahairaṇyavatairāvatavarṣāḥ kṣetrāṇi ||
तद्विभाजिनः पूर्वापरायता हिमवन्महाहिमवन्निषधनीलरुक्मिशिखरिणो वर्षधरपर्वताः॥
tadvibhājinaḥ pūrvāparāyatā himavanmahāhimavanniṣadhanīlarukmiśikhariṇo varṣadharaparvatāḥ ||
हेमार्जुनतपनीयवैडूर्यरजतहेममयाः॥
hemārjunatapanīyavaiḍūryarajatahemamayāḥ ||
मणिविचित्रपार्श्वा उपरि मूले च तुल्यविस्ताराः॥
maṇivicitrapārśvā upari mūle ca tulyavistārāḥ ||
पद्ममहापद्मतिगिञ्छकेसरिमहापुण्डरीकपुण्डरीका ह्रदास्तेषामुपरि॥
padmamahāpadmatigiñchakesarimahāpuṇḍarīkapuṇḍarīkā hradāsteṣāmupari ||
प्रथमो योजनसहस्रायामस्तदर्धविष्कम्भो ह्रदः॥
prathamo yojanasahasrāyāmastadardhaviṣkambho hradaḥ ||
दशयोजनावगाहः॥
daśayojanāvagāhaḥ ||
तन्मध्ये योजनं पुष्करम्॥
tanmadhye yojanaṁ puṣkaram ||
तद्द्विगुणद्विगुणा ह्रदाः पुष्कराणि च॥
taddviguṇadviguṇā hradāḥ puṣkarāṇi ca ||
तन्निवासिन्यो देव्यः श्रीह्रीधृतिकीर्तिबुद्धिलक्ष्म्यः पल्योपमस्थितयः ससामानिकपरिषत्काः॥
tannivāsinyo devyaḥ śrīhrīdhṛtikīrtibuddhilakṣmyaḥ palyopamasthitayaḥ sasāmānikapariṣatkāḥ ||
गङ्गासिन्धुरोहिद्रोहितास्याहरिद्धरिकान्तासीतासीतोदानारीनरकान्तासुवर्णरूप्यकूलारक्तारक्तोदाः सरितस्तन्मध्यगाः॥
gaṅgāsindhurohidrohitāsyāhariddharikāntāsītāsītodānārīnarakāntāsuvarṇarūpyakūlāraktāraktodāḥ saritastanmadhyagāḥ ||
द्वयोर्द्वयोः पूर्वाः पूर्वगाः॥
dvayordvayoḥ pūrvāḥ pūrvagāḥ ||
शेषास्त्वपरगाः॥
śeṣāstvaparagāḥ ||
चतुर्दशनदीसहस्रपरिवृता गङ्गासिन्ध्वादयो नद्यः॥
caturdaśanadīsahasraparivṛtā gaṅgāsindhvādayo nadyaḥ ||
भरतः षड्विंशतिपञ्चयोजनशतविस्तारः षट् चैकोनविंशतिभागा योजनस्य॥
bharataḥ ṣaḍviṁśatipañcayojanaśatavistāraḥ ṣaṭ caikonaviṁśatibhāgā yojanasya ||
तद्द्विगुणद्विगुणविस्तारा वर्षधरवर्षा विदेहान्ताः॥
taddviguṇadviguṇavistārā varṣadharavarṣā videhāntāḥ ||
उत्तरा दक्षिणतुल्याः॥
uttarā dakṣiṇatulyāḥ ||
भरतैरावतयोर्वृद्धिह्रासौ षट्समयाभ्यामुत्सर्पिण्यवसर्पिणीभ्याम्॥
bharatairāvatayorvṛddhihrāsau ṣaṭsamayābhyāmutsarpiṇyavasarpiṇībhyām ||
ताभ्यामपरा भूमयोऽवस्थिताः॥
tābhyāmaparā bhūmayo'vasthitāḥ ||
एकद्वित्रिपल्योपमस्थितयो हैमवतकहारिवर्षकदैवकुरवकाः॥
ekadvitripalyopamasthitayo haimavatakahārivarṣakadaivakuravakāḥ ||
तथोत्तराः॥
tathottarāḥ ||
विदेहेषु संख्येयकालाः॥
videheṣu saṁkhyeyakālāḥ ||
भरतस्य विष्कम्भो जम्बूद्वीपस्य नवतिशतभागः॥
bharatasya viṣkambho jambūdvīpasya navatiśatabhāgaḥ ||
द्विर्धातकीखण्डे॥
dvirdhātakīkhaṇḍe ||
पुष्करार्धे च॥
puṣkarārdhe ca ||
प्राङ्मानुषोत्तरान्मनुष्याः॥
prāṅmānuṣottarānmanuṣyāḥ ||
आर्या म्लेच्छाश्च॥
āryā mlecchāśca ||
भरतैरावतविदेहाः कर्मभूमयोऽन्यत्र देवकुरूत्तरकुरुभ्यः॥
bharatairāvatavidehāḥ karmabhūmayo'nyatra devakurūttarakurubhyaḥ ||
नृस्थिती परावरे त्रिपल्योपमान्तर्मुहूर्ते॥
nṛsthitī parāvare tripalyopamāntarmuhūrte ||
तिर्यग्योनिजानां च॥
tiryagyonijānāṁ ca ||
४The celestial beings
The four classes of devas and their realms. · 42 sutras
देवाश्चतुर्णिकायाः॥
devāścaturṇikāyāḥ ||
आदितस्त्रिषु पीतान्तलेश्याः॥
āditastriṣu pītāntaleśyāḥ ||
दशाष्टपञ्चद्वादशविकल्पाः कल्पोपपन्नपर्यन्ताः॥
daśāṣṭapañcadvādaśavikalpāḥ kalpopapannaparyantāḥ ||
इन्द्रसामानिकत्रायस्त्रिंशपारिषदात्मरक्षलोकपालानीकप्रकीर्णकाभियोग्यकिल्बिषिकाश्चैकशः॥
indrasāmānikatrāyastriṁśapāriṣadātmarakṣalokapālānīkaprakīrṇakābhiyogyakilbiṣikāścaikaśaḥ ||
त्रायस्त्रिंशलोकपालवर्ज्या व्यन्तरज्योतिष्काः॥
trāyastriṁśalokapālavarjyā vyantarajyotiṣkāḥ ||
पूर्वयोर्द्वीन्द्राः॥
pūrvayordvīndrāḥ ||
कायप्रवीचारा आ ऐशानात्॥
kāyapravīcārā ā aiśānāt ||
शेषाः स्पर्शरूपशब्दमनःप्रवीचाराः॥
śeṣāḥ sparśarūpaśabdamanaḥpravīcārāḥ ||
परेऽप्रवीचाराः॥
pare'pravīcārāḥ ||
भवनवासिनोऽसुरनागविद्युत्सुपर्णाग्निवातस्तनितोदधिद्वीपदिक्कुमाराः॥
bhavanavāsino'suranāgavidyutsuparṇāgnivātastanitodadhidvīpadikkumārāḥ ||
व्यन्तराः किन्नरकिम्पुरुषमहोरगगन्धर्वयक्षराक्षसभूतपिशाचाः॥
vyantarāḥ kinnarakimpuruṣamahoragagandharvayakṣarākṣasabhūtapiśācāḥ ||
ज्योतिष्काः सूर्याचन्द्रमसौ ग्रहनक्षत्रप्रकीर्णकतारकाश्च॥
jyotiṣkāḥ sūryācandramasau grahanakṣatraprakīrṇakatārakāśca ||
मेरुप्रदक्षिणा नित्यगतयो नृलोके॥
merupradakṣiṇā nityagatayo nṛloke ||
तत्कृतः कालविभागः॥
tatkṛtaḥ kālavibhāgaḥ ||
बहिरवस्थिताः॥
bahiravasthitāḥ ||
वैमानिकाः॥
vaimānikāḥ ||
कल्पोपपन्नाः कल्पातीताश्च॥
kalpopapannāḥ kalpātītāśca ||
उपर्युपरि॥
uparyupari ||
सौधर्मैशानसानत्कुमारमाहेन्द्रब्रह्मब्रह्मोत्तरलान्तवकापिष्ठशुक्रमहाशुक्रशतारसहस्रारेष्वानतप्राणतयोरारणाच्युतयोर्नवसु ग्रैवेयकेषु विजयवैजयन्तजयन्तापराजितेषु सर्वार्थसिद्धौ च॥
saudharmaiśānasānatkumāramāhendrabrahmabrahmottaralāntavakāpiṣṭhaśukramahāśukraśatārasahasrāreṣvānataprāṇatayorāraṇācyutayornavasu graiveyakeṣu vijayavaijayantajayantāparājiteṣu sarvārthasiddhau ca ||
स्थितिप्रभावसुखद्युतिलेश्याविशुद्धीन्द्रियावधिविषयतोऽधिकाः॥
sthitiprabhāvasukhadyutileśyāviśuddhīndriyāvadhiviṣayato'dhikāḥ ||
गतिशरीरपरिग्रहाभिमानतो हीनाः॥
gatiśarīraparigrahābhimānato hīnāḥ ||
पीतपद्मशुक्ललेश्या द्वित्रिशेषेषु॥
pītapadmaśuklaleśyā dvitriśeṣeṣu ||
प्राग्ग्रैवेयकेभ्यः कल्पाः॥
prāggraiveyakebhyaḥ kalpāḥ ||
ब्रह्मलोकालया लौकान्तिकाः॥
brahmalokālayā laukāntikāḥ ||
सारस्वतादित्यवह्न्यरुणगर्दतोयतुषिताव्याबाधारिष्टाश्च॥
sārasvatādityavahnyaruṇagardatoyatuṣitāvyābādhāriṣṭāśca ||
विजयादिषु द्विचरमाः॥
vijayādiṣu dvicaramāḥ ||
औपपादिकमनुष्येभ्यः शेषास्तिर्यग्योनयः॥
aupapādikamanuṣyebhyaḥ śeṣāstiryagyonayaḥ ||
स्थितिरसुरनागसुपर्णद्वीपशेषाणां सागरोपमत्रिपल्योपमार्द्धहीनमिताः॥
sthitirasuranāgasuparṇadvīpaśeṣāṇāṁ sāgaropamatripalyopamārddhahīnamitāḥ ||
सौधर्मैशानयोः सागरोपमे अधिके॥
saudharmaiśānayoḥ sāgaropame adhike ||
सानत्कुमारमाहेन्द्रयोः सप्त॥
sānatkumāramāhendrayoḥ sapta ||
त्रिसप्तनवैकादशत्रयोदशपञ्चदशभिरधिकानि तु॥
trisaptanavaikādaśatrayodaśapañcadaśabhiradhikāni tu ||
आरणाच्युतादूर्ध्वमेकैकेन नवसु ग्रैवेयकेषु विजयादिषु सर्वार्थसिद्धौ च॥
āraṇācyutādūrdhvamekaikena navasu graiveyakeṣu vijayādiṣu sarvārthasiddhau ca ||
अपरा पल्योपममधिकम्॥
aparā palyopamamadhikam ||
परतः परतः पूर्वा पूर्वाऽनन्तराः॥
parataḥ parataḥ pūrvā pūrvā'nantarāḥ ||
नारकाणां च द्वितीयादिषु॥
nārakāṇāṁ ca dvitīyādiṣu ||
दशवर्षसहस्राणि प्रथमायाम्॥
daśavarṣasahasrāṇi prathamāyām ||
भवनेषु च॥
bhavaneṣu ca ||
व्यन्तराणां च॥
vyantarāṇāṁ ca ||
परा पल्योपममधिकम्॥
parā palyopamamadhikam ||
ज्योतिष्काणां च॥
jyotiṣkāṇāṁ ca ||
तदष्टभागोऽपरा॥
tadaṣṭabhāgo'parā ||
लौकान्तिकानामष्टौ सागरोपमाणि सर्वेषाम्॥
laukāntikānāmaṣṭau sāgaropamāṇi sarveṣām ||
५The substances
The dravyas — dharma, adharma, akasha, pudgala, kala and jiva. · 42 sutras
अजीवकाया धर्माधर्माकाशपुद्गलाः॥
ajīvakāyā dharmādharmākāśapudgalāḥ ||
द्रव्याणि॥
dravyāṇi ||
जीवाश्च॥
jīvāśca ||
नित्यावस्थितान्यरूपाणि॥
nityāvasthitānyarūpāṇi ||
रूपिणः पुद्गलाः॥
rūpiṇaḥ pudgalāḥ ||
आ आकाशादेकद्रव्याणि॥
ā ākāśādekadravyāṇi ||
निष्क्रियाणि च॥
niṣkriyāṇi ca ||
असंख्येयाः प्रदेशा धर्माधर्मैकजीवानाम्॥
asaṁkhyeyāḥ pradeśā dharmādharmaikajīvānām ||
आकाशस्यानन्ताः॥
ākāśasyānantāḥ ||
संख्येयासंख्येयाश्च पुद्गलानाम्॥
saṁkhyeyāsaṁkhyeyāśca pudgalānām ||
नाणोः॥
nāṇoḥ ||
लोकाकाशेऽवगाहः॥
lokākāśe'vagāhaḥ ||
धर्माधर्मयोः कृत्स्ने॥
dharmādharmayoḥ kṛtsne ||
एकप्रदेशादिषु भाज्यः पुद्गलानाम्॥
ekapradeśādiṣu bhājyaḥ pudgalānām ||
असंख्येयभागादिषु जीवानाम्॥
asaṁkhyeyabhāgādiṣu jīvānām ||
प्रदेशसंहारविसर्पाभ्यां प्रदीपवत्॥
pradeśasaṁhāravisarpābhyāṁ pradīpavat ||
गतिस्थित्युपग्रहौ धर्माधर्मयोरुपकारः॥
gatisthityupagrahau dharmādharmayorupakāraḥ ||
आकाशस्यावगाहः॥
ākāśasyāvagāhaḥ ||
शरीरवाङ्मनःप्राणापानाः पुद्गलानाम्॥
śarīravāṅmanaḥprāṇāpānāḥ pudgalānām ||
सुखदुःखजीवितमरणोपग्रहाश्च॥
sukhaduḥkhajīvitamaraṇopagrahāśca ||
परस्परोपग्रहो जीवानाम्॥
parasparopagraho jīvānām ||
वर्तनापरिणामक्रियाः परत्वापरत्वे च कालस्य॥
vartanāpariṇāmakriyāḥ paratvāparatve ca kālasya ||
स्पर्शरसगन्धवर्णवन्तः पुद्गलाः॥
sparśarasagandhavarṇavantaḥ pudgalāḥ ||
शब्दबन्धसौक्ष्म्यस्थौल्यसंस्थानभेदतमश्छायातपोद्योतवन्तश्च॥
śabdabandhasaukṣmyasthaulyasaṁsthānabhedatamaśchāyātapodyotavantaśca ||
अणवः स्कन्धाश्च॥
aṇavaḥ skandhāśca ||
भेदसंघातेभ्य उत्पद्यन्ते॥
bhedasaṁghātebhya utpadyante ||
भेदादणुः॥
bhedādaṇuḥ ||
भेदसंघाताभ्यां चाक्षुषः॥
bhedasaṁghātābhyāṁ cākṣuṣaḥ ||
सद्द्रव्यलक्षणम्॥
saddravyalakṣaṇam ||
उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत्॥
utpādavyayadhrauvyayuktaṁ sat ||
तद्भावाव्ययं नित्यम्॥
tadbhāvāvyayaṁ nityam ||
अर्पितानर्पितसिद्धेः॥
arpitānarpitasiddheḥ ||
स्निग्धरूक्षत्वाद्बन्धः॥
snigdharūkṣatvādbandhaḥ ||
न जघन्यगुणानाम्॥
na jaghanyaguṇānām ||
गुणसाम्ये सदृशानाम्॥
guṇasāmye sadṛśānām ||
द्व्यधिकादिगुणानां तु॥
dvyadhikādiguṇānāṁ tu ||
बन्धेऽधिकौ पारिणामिकौ च॥
bandhe'dhikau pāriṇāmikau ca ||
गुणपर्ययवद्द्रव्यम्॥
guṇaparyayavaddravyam ||
कालश्च॥
kālaśca ||
सोऽनन्तसमयः॥
so'nantasamayaḥ ||
द्रव्याश्रया निर्गुणा गुणाः॥
dravyāśrayā nirguṇā guṇāḥ ||
तद्भावः परिणामः॥
tadbhāvaḥ pariṇāmaḥ ||
६Asrava — inflow of karma
How activity of body, speech and mind draws karma to the soul. · 27 sutras
कायवाङ्मनःकर्म योगः॥
kāyavāṅmanaḥkarma yogaḥ ||
स आस्रवः॥
sa āsravaḥ ||
शुभः पुण्यस्याशुभः पापस्य॥
śubhaḥ puṇyasyāśubhaḥ pāpasya ||
सकषायाकषाययोः साम्परायिकेर्यापथयोः॥
sakaṣāyākaṣāyayoḥ sāmparāyikeryāpathayoḥ ||
इन्द्रियकषायाव्रतक्रियाः पञ्चचतुःपञ्चपञ्चविंशतिसंख्याः पूर्वस्य भेदाः॥
indriyakaṣāyāvratakriyāḥ pañcacatuḥpañcapañcaviṁśatisaṁkhyāḥ pūrvasya bhedāḥ ||
तीव्रमन्दज्ञाताज्ञातभावाधिकरणवीर्यविशेषेभ्यस्तद्विशेषः॥
tīvramandajñātājñātabhāvādhikaraṇavīryaviśeṣebhyastadviśeṣaḥ ||
अधिकरणं जीवाजीवाः॥
adhikaraṇaṁ jīvājīvāḥ ||
आद्यं संरम्भसमारम्भारम्भयोगकृतकारितानुमतकषायविशेषैस्त्रिस्त्रिस्त्रिश्चतुश्चैकशः॥
ādyaṁ saṁrambhasamārambhārambhayogakṛtakāritānumatakaṣāyaviśeṣaistristristriścatuścaikaśaḥ ||
निर्वर्तनानिक्षेपसंयोगनिसर्गा द्विचतुर्द्वित्रिभेदाः परम्॥
nirvartanānikṣepasaṁyoganisargā dvicaturdvitribhedāḥ param ||
तत्प्रदोषनिह्नवमात्सर्यान्तरायासादनोपघाता ज्ञानदर्शनावरणयोः॥
tatpradoṣanihnavamātsaryāntarāyāsādanopaghātā jñānadarśanāvaraṇayoḥ ||
दुःखशोकतापाक्रन्दनवधपरिदेवनान्यात्मपरोभयस्थान्यसद्वेद्यस्य॥
duḥkhaśokatāpākrandanavadhaparidevanānyātmaparobhayasthānyasadvedyasya ||
भूतव्रत्यनुकम्पादानसरागसंयमादियोगः क्षान्तिः शौचमिति सद्वेद्यस्य॥
bhūtavratyanukampādānasarāgasaṁyamādiyogaḥ kṣāntiḥ śaucamiti sadvedyasya ||
केवलिश्रुतसंघधर्मदेवावर्णवादो दर्शनमोहस्य॥
kevaliśrutasaṁghadharmadevāvarṇavādo darśanamohasya ||
कषायोदयात्तीव्रपरिणामश्चारित्रमोहस्य॥
kaṣāyodayāttīvrapariṇāmaścāritramohasya ||
बह्वारम्भपरिग्रहत्वं नारकस्यायुषः॥
bahvārambhaparigrahatvaṁ nārakasyāyuṣaḥ ||
माया तैर्यग्योनस्य॥
māyā tairyagyonasya ||
अल्पारम्भपरिग्रहत्वं मानुषस्य॥
alpārambhaparigrahatvaṁ mānuṣasya ||
स्वभावमार्दवं च॥
svabhāvamārdavaṁ ca ||
निःशीलव्रतत्वं च सर्वेषाम्॥
niḥśīlavratatvaṁ ca sarveṣām ||
सरागसंयमसंयमासंयमाकामनिर्जराबालतपांसि दैवस्य॥
sarāgasaṁyamasaṁyamāsaṁyamākāmanirjarābālatapāṁsi daivasya ||
सम्यक्त्वं च॥
samyaktvaṁ ca ||
योगवक्रता विसंवादनं चाशुभस्य नाम्नः॥
yogavakratā visaṁvādanaṁ cāśubhasya nāmnaḥ ||
तद्विपरीतं शुभस्य॥
tadviparītaṁ śubhasya ||
दर्शनविशुद्धिर्विनयसम्पन्नता शीलव्रतेष्वनतीचारोऽभीक्ष्णज्ञानोपयोगसंवेगौ शक्तितस्त्यागतपसी साधुसमाधिर्वैयावृत्त्यकरणमर्हदाचार्यबहुश्रुतप्रवचनभक्तिरावश्यकापरिहाणिर्मार्गप्रभावना प्रवचनवत्सलत्वमिति तीर्थकरत्वस्य॥
darśanaviśuddhirvinayasampannatā śīlavrateṣvanatīcāro'bhīkṣṇajñānopayogasaṁvegau śaktitastyāgatapasī sādhusamādhirvaiyāvṛttyakaraṇamarhadācāryabahuśrutapravacanabhaktirāvaśyakāparihāṇirmārgaprabhāvanā pravacanavatsalatvamiti tīrthakaratvasya ||
परात्मनिन्दाप्रशंसे सदसद्गुणोच्छादनोद्भावने च नीचैर्गोत्रस्य॥
parātmanindāpraśaṁse sadasadguṇocchādanodbhāvane ca nīcairgotrasya ||
तद्विपर्ययो नीचैर्वृत्त्यनुत्सेकौ चोत्तरस्य॥
tadviparyayo nīcairvṛttyanutsekau cottarasya ||
विघ्नकरणमन्तरायस्य॥
vighnakaraṇamantarāyasya ||
७The vows
Ahimsa, satya, asteya, brahmacharya and aparigraha, and their practice. · 39 sutras
हिंसानृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहेभ्यो विरतिर्व्रतम्॥
hiṁsānṛtasteyābrahmaparigrahebhyo viratirvratam ||
देशसर्वतोऽणुमहती॥
deśasarvato'ṇumahatī ||
तत्स्थैर्यार्थं भावनाः पञ्च पञ्च॥
tatsthairyārthaṁ bhāvanāḥ pañca pañca ||
वाङ्मनोगुप्तीर्यादाननिक्षेपणसमित्यालोकितपानभोजनानि पञ्च॥
vāṅmanoguptīryādānanikṣepaṇasamityālokitapānabhojanāni pañca ||
क्रोधलोभभीरुत्वहास्यप्रत्याख्यानान्यनुवीचिभाषणं च पञ्च॥
krodhalobhabhīrutvahāsyapratyākhyānānyanuvīcibhāṣaṇaṁ ca pañca ||
शून्यागारविमोचितावासपरोपरोधाकरणभैक्ष्यशुद्धिसधर्माविसंवादाः पञ्च॥
śūnyāgāravimocitāvāsaparoparodhākaraṇabhaikṣyaśuddhisadharmāvisaṁvādāḥ pañca ||
स्त्रीरागकथाश्रवणतन्मनोहराङ्गनिरीक्षणपूर्वरतानुस्मरणवृष्येष्टरसस्वशरीरसंस्कारत्यागाः पञ्च॥
strīrāgakathāśravaṇatanmanoharāṅganirīkṣaṇapūrvaratānusmaraṇavṛṣyeṣṭarasasvaśarīrasaṁskāratyāgāḥ pañca ||
मनोज्ञामनोज्ञेन्द्रियविषयरागद्वेषवर्जनानि पञ्च॥
manojñāmanojñendriyaviṣayarāgadveṣavarjanāni pañca ||
हिंसादिष्विहामुत्रापायावद्यदर्शनम्॥
hiṁsādiṣvihāmutrāpāyāvadyadarśanam ||
दुःखमेव वा॥
duḥkhameva vā ||
मैत्रीप्रमोदकारुण्यमाध्यस्थ्यानि च सत्त्वगुणाधिकक्लिश्यमानाविनयेषु॥
maitrīpramodakāruṇyamādhyasthyāni ca sattvaguṇādhikakliśyamānāvinayeṣu ||
जगत्कायस्वभावौ वा संवेगवैराग्यार्थम्॥
jagatkāyasvabhāvau vā saṁvegavairāgyārtham ||
प्रमत्तयोगात्प्राणव्यपरोपणं हिंसा॥
pramattayogātprāṇavyaparopaṇaṁ hiṁsā ||
असदभिधानमनृतम्॥
asadabhidhānamanṛtam ||
अदत्तादानं स्तेयम्॥
adattādānaṁ steyam ||
मैथुनमब्रह्म॥
maithunamabrahma ||
मूर्च्छा परिग्रहः॥
mūrcchā parigrahaḥ ||
निःशल्यो व्रती॥
niḥśalyo vratī ||
अगार्यनगारश्च॥
agāryanagāraśca ||
अणुव्रतोऽगारी॥
aṇuvrato'gārī ||
दिग्देशानर्थदण्डविरतिसामायिकप्रोषधोपवासोपभोगपरिभोगपरिमाणातिथिसंविभागव्रतसम्पन्नश्च॥
digdeśānarthadaṇḍaviratisāmāyikaproṣadhopavāsopabhogaparibhogaparimāṇātithisaṁvibhāgavratasampannaśca ||
मारणान्तिकीं सल्लेखनां जोषिता॥
māraṇāntikīṁ sallekhanāṁ joṣitā ||
शङ्काकाङ्क्षाविचिकित्सान्यदृष्टिप्रशंसासंस्तवाः सम्यग्दृष्टेरतीचाराः॥
śaṅkākāṅkṣāvicikitsānyadṛṣṭipraśaṁsāsaṁstavāḥ samyagdṛṣṭeratīcārāḥ ||
व्रतशीलेषु पञ्च पञ्च यथाक्रमम्॥
vrataśīleṣu pañca pañca yathākramam ||
बन्धवधच्छेदातिभारारोपणान्नपाननिरोधाः॥
bandhavadhacchedātibhārāropaṇānnapānanirodhāḥ ||
मिथ्योपदेशरहोभ्याख्यानकूटलेखक्रियान्यासापहारसाकारमन्त्रभेदाः॥
mithyopadeśarahobhyākhyānakūṭalekhakriyānyāsāpahārasākāramantrabhedāḥ ||
स्तेनप्रयोगतदाहृतादानविरुद्धराज्यातिक्रमहीनाधिकमानोन्मानप्रतिरूपकव्यवहाराः॥
stenaprayogatadāhṛtādānaviruddharājyātikramahīnādhikamānonmānapratirūpakavyavahārāḥ ||
परविवाहकरणेत्वरिकापरिगृहीतापरिगृहीतागमनानङ्गक्रीडाकामतीव्राभिनिवेशाः॥
paravivāhakaraṇetvarikāparigṛhītāparigṛhītāgamanānaṅgakrīḍākāmatīvrābhiniveśāḥ ||
क्षेत्रवास्तुहिरण्यसुवर्णधनधान्यदासीदासकुप्यप्रमाणातिक्रमाः॥
kṣetravāstuhiraṇyasuvarṇadhanadhānyadāsīdāsakupyapramāṇātikramāḥ ||
ऊर्ध्वाधस्तिर्यग्व्यतिक्रमक्षेत्रवृद्धिस्मृत्यन्तराधानानि॥
ūrdhvādhastiryagvyatikramakṣetravṛddhismṛtyantarādhānāni ||
आनयनप्रेष्यप्रयोगशब्दरूपानुपातपुद्गलक्षेपाः॥
ānayanapreṣyaprayogaśabdarūpānupātapudgalakṣepāḥ ||
कन्दर्पकौत्कुच्यमौखर्यासमीक्ष्याधिकरणोपभोगपरिभोगानर्थक्यानि॥
kandarpakautkucyamaukharyāsamīkṣyādhikaraṇopabhogaparibhogānarthakyāni ||
योगदुष्प्रणिधानानादरस्मृत्यनुपस्थानानि॥
yogaduṣpraṇidhānānādarasmṛtyanupasthānāni ||
अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितोत्सर्गादानसंस्तरोपक्रमणानादरस्मृत्यनुपस्थानानि॥
apratyavekṣitāpramārjitotsargādānasaṁstaropakramaṇānādarasmṛtyanupasthānāni ||
सचित्तसम्बन्धसम्मिश्राभिषवदुःपक्वाहाराः॥
sacittasambandhasammiśrābhiṣavaduḥpakvāhārāḥ ||
सचित्तनिक्षेपापिधानपरव्यपदेशमात्सर्यकालातिक्रमाः॥
sacittanikṣepāpidhānaparavyapadeśamātsaryakālātikramāḥ ||
जीवितमरणाशंसामित्रानुरागसुखानुबन्धनिदानानि॥
jīvitamaraṇāśaṁsāmitrānurāgasukhānubandhanidānāni ||
अनुग्रहार्थं स्वस्यातिसर्गो दानम्॥
anugrahārthaṁ svasyātisargo dānam ||
विधिद्रव्यदातृपात्रविशेषात्तद्विशेषः॥
vidhidravyadātṛpātraviśeṣāttadviśeṣaḥ ||
८Bandha — bondage
The causes and kinds of karmic bondage. · 26 sutras
मिथ्यादर्शनाविरतिप्रमादकषाययोगा बन्धहेतवः॥
mithyādarśanāviratipramādakaṣāyayogā bandhahetavaḥ ||
सकषायत्वाज्जीवः कर्मणो योग्यान्पुद्गलानादत्ते स बन्धः॥
sakaṣāyatvājjīvaḥ karmaṇo yogyānpudgalānādatte sa bandhaḥ ||
प्रकृतिस्थित्यनुभवप्रदेशास्तद्विधयः॥
prakṛtisthityanubhavapradeśāstadvidhayaḥ ||
आद्यो ज्ञानदर्शनावरणवेदनीयमोहनीयायुर्नामगोत्रान्तरायाः॥
ādyo jñānadarśanāvaraṇavedanīyamohanīyāyurnāmagotrāntarāyāḥ ||
पञ्चनवद्व्यष्टाविंशतिचतुर्द्विचत्वारिंशद्द्विपञ्चभेदा यथाक्रमम्॥
pañcanavadvyaṣṭāviṁśaticaturdvicatvāriṁśaddvipañcabhedā yathākramam ||
मतिश्रुतावधिमनःपर्ययकेवलानाम्॥
matiśrutāvadhimanaḥparyayakevalānām ||
चक्षुरचक्षुरवधिकेवलानां निद्रानिद्रानिद्राप्रचलाप्रचलाप्रचलास्त्यानगृद्धयश्च॥
cakṣuracakṣuravadhikevalānāṁ nidrānidrānidrāpracalāpracalāpracalāstyānagṛddhayaśca ||
सदसद्वेद्ये॥
sadasadvedye ||
दर्शनचारित्रमोहनीयाकषायकषायवेदनीयाख्यास्त्रिद्विनवषोडशभेदाः सम्यक्त्वमिथ्यात्वतदुभयान्यकषायकषायौ हास्यरत्यरतिशोकभयजुगुप्सास्त्रीपुन्नपुंसकवेदा अनन्तानुबन्ध्यप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानसंज्वलनविकल्पाश्चैकशः क्रोधमानमायालोभाः॥
darśanacāritramohanīyākaṣāyakaṣāyavedanīyākhyāstridvinavaṣoḍaśabhedāḥ samyaktvamithyātvatadubhayānyakaṣāyakaṣāyau hāsyaratyaratiśokabhayajugupsāstrīpunnapuṁsakavedā anantānubandhyapratyākhyānapratyākhyānasaṁjvalanavikalpāścaikaśaḥ krodhamānamāyālobhāḥ ||
नारकतैर्यग्योनमानुषदैवानि॥
nārakatairyagyonamānuṣadaivāni ||
गतिजातिशरीराङ्गोपाङ्गनिर्माणबन्धनसंघातसंस्थानसंहननस्पर्शरसगन्धवर्णानुपूर्व्यागुरुलघूपघातपरघातातपोद्योतोच्छ्वासविहायोगतयः प्रत्येकशरीरत्रससुभगसुस्वरशुभसूक्ष्मपर्याप्तिस्थिरादेययशःकीर्तिसेतराणि तीर्थकरत्वं च॥
gatijātiśarīrāṅgopāṅganirmāṇabandhanasaṁghātasaṁsthānasaṁhananasparśarasagandhavarṇānupūrvyāgurulaghūpaghātaparaghātātapodyotocchvāsavihāyogatayaḥ pratyekaśarīratrasasubhagasusvaraśubhasūkṣmaparyāptisthirādeyayaśaḥkīrtisetarāṇi tīrthakaratvaṁ ca ||
उच्चैर्नीचैश्च॥
uccairnīcaiśca ||
दानलाभभोगोपभोगवीर्याणाम्॥
dānalābhabhogopabhogavīryāṇām ||
आदितस्तिसृणामन्तरायस्य च त्रिंशत्सागरोपमकोटीकोट्यः परा स्थितिः॥
āditastisṛṇāmantarāyasya ca triṁśatsāgaropamakoṭīkoṭyaḥ parā sthitiḥ ||
सप्ततिर्मोहनीयस्य॥
saptatirmohanīyasya ||
विंशतिर्नामगोत्रयोः॥
viṁśatirnāmagotrayoḥ ||
त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाण्यायुषः॥
trayastriṁśatsāgaropamāṇyāyuṣaḥ ||
अपरा द्वादश मुहूर्ता वेदनीयस्य॥
aparā dvādaśa muhūrtā vedanīyasya ||
नामगोत्रयोरष्टौ॥
nāmagotrayoraṣṭau ||
शेषाणामन्तर्मुहूर्ता॥
śeṣāṇāmantarmuhūrtā ||
विपाकोऽनुभवः॥
vipāko'nubhavaḥ ||
स यथानाम॥
sa yathānāma ||
ततश्च निर्जरा॥
tataśca nirjarā ||
नामप्रत्ययाः सर्वतो योगविशेषात्सूक्ष्मैकक्षेत्रावगाहस्थिताः सर्वात्मप्रदेशेष्वनन्तानन्तप्रदेशाः॥
nāmapratyayāḥ sarvato yogaviśeṣātsūkṣmaikakṣetrāvagāhasthitāḥ sarvātmapradeśeṣvanantānantapradeśāḥ ||
सद्वेद्यशुभायुर्नामगोत्राणि पुण्यम्॥
sadvedyaśubhāyurnāmagotrāṇi puṇyam ||
अतोऽन्यत्पापम्॥
ato'nyatpāpam ||
९Samvara and nirjara
Stopping the inflow of karma, and shedding it through austerity. · 47 sutras
आस्रवनिरोधः संवरः॥
āsravanirodhaḥ saṁvaraḥ ||
स गुप्तिसमितिधर्मानुप्रेक्षापरीषहजयचारित्रैः॥
sa guptisamitidharmānuprekṣāparīṣahajayacāritraiḥ ||
तपसा निर्जरा च॥
tapasā nirjarā ca ||
सम्यग्योगनिग्रहो गुप्तिः॥
samyagyoganigraho guptiḥ ||
ईर्याभाषैषणादाननिक्षेपोत्सर्गाः समितयः॥
īryābhāṣaiṣaṇādānanikṣepotsargāḥ samitayaḥ ||
उत्तमक्षमामार्दवार्जवशौचसत्यसंयमतपस्त्यागाकिञ्चन्यब्रह्मचर्याणि धर्मः॥
uttamakṣamāmārdavārjavaśaucasatyasaṁyamatapastyāgākiñcanyabrahmacaryāṇi dharmaḥ ||
अनित्याशरणसंसारैकत्वान्यत्वाशुच्यास्रवसंवरनिर्जरालोकबोधिदुर्लभधर्मस्वाख्यातत्वानुचिन्तनमनुप्रेक्षाः॥
anityāśaraṇasaṁsāraikatvānyatvāśucyāsravasaṁvaranirjarālokabodhidurlabhadharmasvākhyātatvānucintanamanuprekṣāḥ ||
मार्गाच्यवननिर्जरार्थं परिषोढव्याः परीषहाः॥
mārgācyavananirjarārthaṁ pariṣoḍhavyāḥ parīṣahāḥ ||
क्षुत्पिपासाशीतोष्णदंशमशकनाग्न्यारतिस्त्रीचर्यानिषद्याशय्याक्रोशवधयाचनालाभरोगतृणस्पर्शमलसत्कारपुरस्कारप्रज्ञाज्ञानादर्शनानि॥
kṣutpipāsāśītoṣṇadaṁśamaśakanāgnyāratistrīcaryāniṣadyāśayyākrośavadhayācanālābharogatṛṇasparśamalasatkārapuraskāraprajñājñānādarśanāni ||
सूक्ष्मसाम्परायच्छद्मस्थवीतरागयोश्चतुर्दश॥
sūkṣmasāmparāyacchadmasthavītarāgayoścaturdaśa ||
एकादश जिने॥
ekādaśa jine ||
बादरसाम्पराये सर्वे॥
bādarasāmparāye sarve ||
ज्ञानावरणे प्रज्ञाज्ञाने॥
jñānāvaraṇe prajñājñāne ||
दर्शनमोहान्तराययोरदर्शनालाभौ॥
darśanamohāntarāyayoradarśanālābhau ||
चारित्रमोहे नाग्न्यारतिस्त्रीनिषद्याक्रोशयाचनासत्कारपुरस्काराः॥
cāritramohe nāgnyāratistrīniṣadyākrośayācanāsatkārapuraskārāḥ ||
वेदनीये शेषाः॥
vedanīye śeṣāḥ ||
एकादयो भाज्या युगपदेकस्मिन्नैकोनविंशतेः॥
ekādayo bhājyā yugapadekasminnaikonaviṁśateḥ ||
सामायिकच्छेदोपस्थापनापरिहारविशुद्धिसूक्ष्मसाम्पराययथाख्यातमिति चारित्रम्॥
sāmāyikacchedopasthāpanāparihāraviśuddhisūkṣmasāmparāyayathākhyātamiti cāritram ||
अनशनावमौदर्यवृत्तिपरिसंख्यानरसपरित्यागविविक्तशय्यासनकायक्लेशा बाह्यं तपः॥
anaśanāvamaudaryavṛttiparisaṁkhyānarasaparityāgaviviktaśayyāsanakāyakleśā bāhyaṁ tapaḥ ||
प्रायश्चित्तविनयवैयावृत्त्यस्वाध्यायव्युत्सर्गध्यानान्युत्तरम्॥
prāyaścittavinayavaiyāvṛttyasvādhyāyavyutsargadhyānānyuttaram ||
नवचतुर्दशपञ्चद्विभेदा यथाक्रमं प्राग्ध्यानात्॥
navacaturdaśapañcadvibhedā yathākramaṁ prāgdhyānāt ||
आलोचनप्रतिक्रमणतदुभयविवेकव्युत्सर्गतपश्छेदपरिहारोपस्थापनाः॥
ālocanapratikramaṇatadubhayavivekavyutsargatapaśchedaparihāropasthāpanāḥ ||
ज्ञानदर्शनचारित्रोपचाराः॥
jñānadarśanacāritropacārāḥ ||
आचार्योपाध्यायतपस्विशैक्षग्लानगणकुलसंघसाधुमनोज्ञानाम्॥
ācāryopādhyāyatapasviśaikṣaglānagaṇakulasaṁghasādhumanojñānām ||
वाचनापृच्छनानुप्रेक्षाम्नायधर्मोपदेशाः॥
vācanāpṛcchanānuprekṣāmnāyadharmopadeśāḥ ||
बाह्याभ्यन्तरोपध्योः॥
bāhyābhyantaropadhyoḥ ||
उत्तमसंहननस्यैकाग्रचिन्तानिरोधो ध्यानमान्तर्मुहूर्तात्॥
uttamasaṁhananasyaikāgracintānirodho dhyānamāntarmuhūrtāt ||
आर्तरौद्रधर्म्यशुक्लानि॥
ārtaraudradharmyaśuklāni ||
परे मोक्षहेतू॥
pare mokṣahetū ||
आर्तममनोज्ञस्य सम्प्रयोगे तद्विप्रयोगाय स्मृतिसमन्वाहारः॥
ārtamamanojñasya samprayoge tadviprayogāya smṛtisamanvāhāraḥ ||
विपरीतं मनोज्ञस्य॥
viparītaṁ manojñasya ||
वेदनायाश्च॥
vedanāyāśca ||
निदानं च॥
nidānaṁ ca ||
तदविरतदेशविरतप्रमत्तसंयतानाम्॥
tadaviratadeśaviratapramattasaṁyatānām ||
हिंसानृतस्तेयविषयसंरक्षणेभ्यो रौद्रमविरतदेशविरतयोः॥
hiṁsānṛtasteyaviṣayasaṁrakṣaṇebhyo raudramaviratadeśaviratayoḥ ||
आज्ञापायविपाकसंस्थानविचयाय धर्म्यम्॥
ājñāpāyavipākasaṁsthānavicayāya dharmyam ||
शुक्ले चाद्ये पूर्वविदः॥
śukle cādye pūrvavidaḥ ||
परे केवलिनः॥
pare kevalinaḥ ||
पृथक्त्वैकत्ववितर्कसूक्ष्मक्रियाप्रतिपातिव्युपरतक्रियानिवर्तीनि॥
pṛthaktvaikatvavitarkasūkṣmakriyāpratipātivyuparatakriyānivartīni ||
त्र्येकयोगकाययोगायोगानाम्॥
tryekayogakāyayogāyogānām ||
एकाश्रये सवितर्कवीचारे पूर्वे॥
ekāśraye savitarkavīcāre pūrve ||
अवीचारं द्वितीयम्॥
avīcāraṁ dvitīyam ||
वितर्कः श्रुतम्॥
vitarkaḥ śrutam ||
वीचारोऽर्थव्यञ्जनयोगसंक्रान्तिः॥
vīcāro'rthavyañjanayogasaṁkrāntiḥ ||
सम्यग्दृष्टिश्रावकविरतानन्तवियोजकदर्शनमोहक्षपकोपशमकोपशान्तमोहक्षपकक्षीणमोहजिनाः क्रमशोऽसंख्येयगुणनिर्जराः॥
samyagdṛṣṭiśrāvakaviratānantaviyojakadarśanamohakṣapakopaśamakopaśāntamohakṣapakakṣīṇamohajināḥ kramaśo'saṁkhyeyaguṇanirjarāḥ ||
पुलाकबकुशकुशीलनिर्ग्रन्थस्नातका निर्ग्रन्थाः॥
pulākabakuśakuśīlanirgranthasnātakā nirgranthāḥ ||
संयमश्रुतप्रतिसेवनातीर्थलिङ्गलेश्योपपादस्थानविकल्पतः साध्याः॥
saṁyamaśrutapratisevanātīrthaliṅgaleśyopapādasthānavikalpataḥ sādhyāḥ ||
१०Moksha — liberation
Omniscience and the liberation of the soul. · 9 sutras
मोहक्षयाज्ज्ञानदर्शनावरणान्तरायक्षयाच्च केवलम्॥
mohakṣayājjñānadarśanāvaraṇāntarāyakṣayācca kevalam ||
बन्धहेत्वभावनिर्जराभ्यां कृत्स्नकर्मविप्रमोक्षो मोक्षः॥
bandhahetvabhāvanirjarābhyāṁ kṛtsnakarmavipramokṣo mokṣaḥ ||
औपशमिकादिभव्यत्वानां च॥
aupaśamikādibhavyatvānāṁ ca ||
अन्यत्र केवलसम्यक्त्वज्ञानदर्शनसिद्धत्वेभ्यः॥
anyatra kevalasamyaktvajñānadarśanasiddhatvebhyaḥ ||
तदनन्तरमूर्ध्वं गच्छत्यालोकान्तात्॥
tadanantaramūrdhvaṁ gacchatyālokāntāt ||
पूर्वप्रयोगादसङ्गत्वाद्बन्धच्छेदात्तथागतिपरिणामाच्च॥
pūrvaprayogādasaṅgatvādbandhacchedāttathāgatipariṇāmācca ||
आविद्धकुलालचक्रवद्व्यपगतलेपालाबुवदेरण्डबीजवदग्निशिखावच्च॥
āviddhakulālacakravadvyapagatalepālābuvaderaṇḍabījavadagniśikhāvacca ||
धर्मास्तिकायाभावात्॥
dharmāstikāyābhāvāt ||
क्षेत्रकालगतिलिङ्गतीर्थचारित्रप्रत्येकबुद्धबोधितज्ञानावगाहनान्तरसंख्याल्पबहुत्वतः साध्याः॥
kṣetrakālagatiliṅgatīrthacāritrapratyekabuddhabodhitajñānāvagāhanāntarasaṁkhyālpabahutvataḥ sādhyāḥ ||
Sanskrit: Tattvartha Sutra of Acharya Umaswami, Digambar recension (Sarvarthasiddhi reading), as typed by the Swadhyay project (github.com/arjavtongia/swadhyay, CC BY-SA 4.0); cross-checked by SahiVidhi against a second independent typing. Roman transliteration generated by SahiVidhi.