११.१अर्जुन उवाच arjuna uvācaमदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम्।यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम॥
madanugrahāya paramaṁ guhyamadhyātmasaṁjñitam |yattvayoktaṁ vacastena moho'yaṁ vigato mama ||
Arjuna said: This word of the supreme Secret concerning the Self, Thou hast spoken out of compassion; by this my delusion is taken away.
११.२भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया।त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्॥
bhavāpyayau hi bhūtānāṁ śrutau vistaraśo mayā |tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam ||
The production and destruction of beings have been heard by me in detail from Thee, O Lotus-eyed, and also Thy imperishable greatness.
११.३एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर।द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम॥
evametadyathāttha tvamātmānaṁ parameśvara |draṣṭumicchāmi te rūpamaiśvaraṁ puruṣottama ||
O supreme Lord, even as Thou describest Thyself, O best of beings, I desire to see Thy Form omnipotent.
११.४मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो।योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयाऽत्मानमव्ययम्॥
manyase yadi tacchakyaṁ mayā draṣṭumiti prabho |yogeśvara tato me tvaṁ darśayā'tmānamavyayam ||
If Thou thinkest that by me It can be seen, O Lord, Lord of Yoga, then show me Thine imperishable Self.
११.५श्रीभगवानुवाच śrībhagavānuvācaपश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः।नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च॥
paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ |nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca ||
The Blessed Lord said: Behold, O Pârtha, a Form of Me, a hundredfold, a thousandfold, various in kind, divine, various in colours and shapes.
११.६पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा।बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याऽश्चर्याणि भारत॥
paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathā |bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyā'ścaryāṇi bhārata ||
Behold the Âdityas, the Vasus, the Rudras, the two Ashvins and also the Maruts; behold many marvels never seen ere this, O Bhârata.
११.७इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्।मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि॥
ihaikasthaṁ jagatkṛtsnaṁ paśyādya sacarācaram |mama dehe guḍākeśa yaccānyaddraṣṭumicchasi ||
Here, to-day, behold the whole universe, movable and immovable, standing in one in My body, O Gudâkesha, with aught else thou desirest to see.
११.८न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा।दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्॥
na tu māṁ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā |divyaṁ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram ||
But verily thou art not able to behold Me with these thine eyes; the divine eye I give unto thee. Behold My sovereign Yoga.
११.९सञ्जय उवाच sañjaya uvācaएवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः।दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्॥
evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥ |darśayāmāsa pārthāya paramaṁ rūpamaiśvaram ||
Sanjaya said: Having thus spoken, O King, the great Lord of Yoga, Hari, showed to Pârtha His supreme Form as Lord.
११.१०अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्।अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्॥
anekavaktranayanamanekādbhutadarśanam |anekadivyābharaṇaṁ divyānekodyatāyudham ||
With many mouths and eyes, with many visions of marvel, with many divine ornaments, with many upraised divine weapons;
११.११दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्।सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम्॥
divyamālyāmbaradharaṁ divyagandhānulepanam |sarvāścaryamayaṁ devamanantaṁ viśvatomukham ||
Wearing divine necklaces and vestures, anointed with divine unguents, the God all-marvellous, boundless, with face turned everywhere.
११.१२दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता।यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः॥
divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitā |yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ ||
If the splendour of a thousand suns were to blaze out together in the sky, that might resemble the glory of that Mahâtman.
११.१३तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा।अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा॥
tatraikasthaṁ jagatkṛtsnaṁ pravibhaktamanekadhā |apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā ||
There Pândava beheld the whole universe, divided into manifold parts, standing in one in the body of the Deity of Deities.
११.१४ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः।प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत॥
tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ |praṇamya śirasā devaṁ kṛtāñjalirabhāṣata ||
Then he, Dhananjaya, overwhelmed with astonishment, his hair upstanding, bowed down his head to the Shining One, and with joined palms spake.
११.१५अर्जुन उवाच arjuna uvācaपश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान्।ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्॥
paśyāmi devāṁstava deva dehe sarvāṁstathā bhūtaviśeṣasaṅghān |brahmāṇamīśaṁ kamalāsanastha mṛṣīṁśca sarvānuragāṁśca divyān ||
Arjuna said: Within Thy Form, O God, the Gods I see, All grades of beings with distinctive marks; Brahma, the Lord, upon His lotus-throne, The Rishis all, and Serpents, the Divine.
११.१६अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्।नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप॥
anekabāhūdaravaktranetraṁ paśyāmi tvāṁ sarvato'nantarūpam |nāntaṁ na madhyaṁ na punastavādiṁ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa ||
With mouths, eyes, arms, breasts multitudinous, I see Thee everywhere, unbounded Form. Beginning, middle, end, nor source of Thee, Infinite Lord, infinite Form, I find;
११.१७किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतोदीप्तिमन्तम्।पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्॥
kirīṭinaṁ gadinaṁ cakriṇaṁ ca tejorāśiṁ sarvatodīptimantam |paśyāmi tvāṁ durnirīkṣyaṁ samantā ddīptānalārkadyutimaprameyam ||
Shining, a mass of splendour everywhere, With discus, mace, tiara, I behold: Blazing as fire, as sun dazzling the gaze, From all sides in the sky, immeasurable.
११.१८त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे॥
tvamakṣaraṁ paramaṁ veditavyaṁ tvamasya viśvasya paraṁ nidhānam |tvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanastvaṁ puruṣo mato me ||
Lofty beyond all thought, unperishing, Thou treasure-house supreme, all-immanent; Eternal Dharma's changeless Guardian, Thou; As immemorial Man I think of Thee.
११.१९अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्।पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रम् स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम्॥
anādimadhyāntamanantavīrya manantabāhuṁ śaśisūryanetram |paśyāmi tvāṁ dīptahutāśavaktram svatejasā viśvamidaṁ tapantam ||
Nor source, nor midst, nor end; infinite force, Unnumbered arms, the sun and moon Thine eyes I see Thy face, as sacrificial fire Blazing, its splendour burneth up the worlds.
११.२०द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः।दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्॥
dyāvāpṛthivyoridamantaraṁ hi vyāptaṁ tvayaikena diśaśca sarvāḥ |dṛṣṭvā'dbhutaṁ rūpamugraṁ tavedaṁ lokatrayaṁ pravyathitaṁ mahātman ||
By Thee alone are filled the earth, the heavens, And all the regions that are stretched between; The triple worlds sink down, O mighty One, Before Thine awful manifested Form.
११.२१अमी हि त्वां सुरसङ्घाः विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति।स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः॥
amī hi tvāṁ surasaṅghāḥ viśanti kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti |svastītyuktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ stuvanti tvāṁ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ ||
To Thee the troops of Suras enter in, Some with joined palms in awe invoking Thee; Banded Maharshis, Siddhas, cry: "All hail"! Chanting Thy praises with resounding songs.
११.२२रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च।गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे॥
rudrādityā vasavo ye ca sādhyā viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca |gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīkṣante tvāṁ vismitāścaiva sarve ||
Rudras, Vasus, Sâdhyas and Adityas, Vishvas, the Ashvins, Maruts, Ushmapas, Gandharvas, Yakshas, Siddhas, Asuras, In wondering multitudes beholding Thee.
११.२३रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम्।बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम्॥
rūpaṁ mahatte bahuvaktranetraṁ mahābāho bahubāhūrupādam |bahūdaraṁ bahudaṁṣṭrākarālaṁ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathā'ham ||
Thy mighty Form, with many mouths and eyes, Long armed, with thighs and feet innumerate, Vast-bosomed, set with many fearful teeth, The worlds see terror-struck, as also I.
११.२४नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्।दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो॥
nabhaḥspṛśaṁ dīptamanekavarṇaṁ vyāttānanaṁ dīptaviśālanetram |dṛṣṭvā hi tvāṁ pravyathitāntarātmā dhṛtiṁ na vindāmi śamaṁ ca viṣṇo ||
Radiant, Thou touchest heaven, rainbow-hued, With opened mouths and shining vast-orbed eyes. My inmost self is quaking, having seen, My strength is withered, Vishnu, and my peace.
११.२५दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि।दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
daṁṣṭrākarālāni ca te mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni |diśo na jāne na labhe ca śarma prasīda deveśa jagannivāsa ||
Like Time's destroying flames I see Thy teeth, Upstanding, spread within expanded jaws; Nought know I anywhere, no shelter find; Mercy, O God! re of all the worlds!
११.२६अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः।भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथाऽसौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः॥
amī ca tvāṁ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarve sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |bhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathā'sau sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ ||
The sons of Dhṛitarâshtra, and with them The multitude of all these kings of earth, Bhîshma, and Drona, Sûta's royal son, And all the noblest warriors of our hosts,
११.२७वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि।केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः॥
vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṁṣṭrākarālāni bhayānakāni |kecidvilagnā daśanāntareṣu saṁdṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ ||
Into Thy gaping mouths they hurrying rush, Tremendous-toothed and terrible to see; Some caught within the gaps between Thy teeth Are seen, their heads to powder crushed and ground.
११.२८यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखाः द्रवन्ति।तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति॥
yathā nadīnāṁ bahavo'mbuvegāḥ samudramevābhimukhāḥ dravanti |tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti ||
As river-floods impetuously rush, Hurling their waters into ocean's lap, So fling themselves into Thy flaming mouths, In haste, these mighty men, these lords of earth.
११.२९यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः।तथैव नाशाय विशन्ति लोका स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥
yathā pradīptaṁ jvalanaṁ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ |tathaiva nāśāya viśanti lokā stavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ ||
As moths with quickened speed will headlong fly Into a flaming light, to fall destroyed, So also these, in haste precipitate, Enter within Thy mouths destroyed to fall.
११.३०लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः।तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो॥
lelihyase grasamānaḥ samantā llokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥ |tejobhirāpūrya jagatsamagraṁ bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo ||
On every side, all-swallowing, fiery-tongued, Thou lickest up mankind, devouring all; The glory filleth space: the universe Is burning, Vishnu, with Thy blazing rays.
११.३१आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद।विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्॥
ākhyāhi me ko bhavānugrarūpo namo'stu te devavara prasīda |vijñātumicchāmi bhavantamādyaṁ na hi prajānāmi tava pravṛttim ||
Reveal Thy Self; what awful Form art Thou? I worship Thee! Have mercy, God supreme! Thine inner Being I am fain to know; This Thy forth-streaming Life bewilders me.
११.३२श्रीभगवानुवाच śrībhagavānuvācaकालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः।ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥
kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho lokānsamāhartumiha pravṛttaḥ |ṛte'pi tvāṁ na bhaviṣyanti sarve ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ ||
Time am I, laying desolate the world, Made manifest on earth to slay mankind! Not one of all these warriors ranged for strife Escapeth death; thou shalt alone survive.
११.३३तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्।मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्॥
tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṁ samṛddham |mayaivaite nihatāḥ pūrvameva nimittamātraṁ bhava savyasācin ||
Therefore stand up! win for thyself renown, Conquer thy foes, enjoy the wealth filled realm, By Me they are already overcome, Be thou the outward cause, left-handed one.
११.३४द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान्।मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्॥
droṇaṁ ca bhīṣmaṁ ca jayadrathaṁ ca karṇaṁ tathā'nyānapi yodhavīrān |mayā hatāṁstvaṁ jahi mā vyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān ||
Drona and Bhîshma and Jayadratha, Karna, and all the other warriors here, Are slain by Me. Destroy them fearlessly. Fight! thou shalt crush thy rivals in the field.
११.३५सञ्जय उवाच sañjaya uvācaएतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी।नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य॥
etacchrutvā vacanaṁ keśavasya kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭī |namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṁ sagadgadaṁ bhītabhītaḥ praṇamya ||
Sanjaya said: Having heard these words of Keshava, he who weareth a diadem, with joined palms, quaking and prostrating himself, spake again to Krishna, stammering with fear, casting down his face.
११.३६अर्जुन उवाच arjuna uvācaस्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत् प्रहृष्यत्यनुरज्यते च।रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः॥
sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagat prahṛṣyatyanurajyate ca |rakṣāṁsi bhītāni diśo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaṅghāḥ ||
Arjuna said: Hrishîkesha! in Thy magnificence Rightly the world rejoiceth, hymning Thee; The Râkshasas to every quarter fly In fear; the hosts of Siddhas prostrate fall.
११.३७कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे।अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्॥
kasmācca te na nameranmahātman garīyase brahmaṇo'pyādikartre |ananta deveśa jagannivāsa tvamakṣaraṁ sadasattatparaṁ yat ||
How should they otherwise, O loftiest Self! First Cause! Brahmâ Himself less great than Thou. Infinite, God of Gods, home of all worlds, Unperishing, Sat, Asat, That supreme!
११.३८त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप॥
tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇa stvamasya viśvasya paraṁ nidhānam |vettāsi vedyaṁ ca paraṁ ca dhāma tvayā tataṁ viśvamanantarūpa ||
First of the Gods, most ancient Man Thou art. Supreme receptacle of all that lives; Knower and known, the dwelling-place on high; In Thy vast Form the universe is spread.
११.३९वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च।नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते॥
vāyuryamo'gnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ prajāpatistvaṁ prapitāmahaśca |namo namaste'stu sahasrakṛtvaḥ punaśca bhūyo'pi namo namaste ||
Thou art Vâyu and Yama, Agni, moon, Varuna, Father, Grandsire of all; Hail, hail to Thee! a thousand times all hail! Hail unto Thee! again, again all hail!
११.४०नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व।अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः॥
namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste namo'stu te sarvata eva sarva |anantavīryāmitavikramastvaṁ sarvaṁ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ ||
Prostrate in front of Thee, prostrate behind; Prostrate on every side to Thee, O All. In power boundless, measureless in strength, Thou holdest all: then Thou Thyself art All.
११.४१सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति।अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि॥
sakheti matvā prasabhaṁ yaduktaṁ he kṛṣṇa he yādava he sakheti |ajānatā mahimānaṁ tavedaṁ mayā pramādātpraṇayena vāpi ||
If, thinking Thee but friend, importunate, O Krishna! or O Yâdava! O friend! I cried, unknowing of Thy majesty, And careless in the fondness of my love;
११.४२यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु।एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्॥
yaccāvahāsārthamasatkṛto'si vihāraśayyāsanabhojaneṣu |eko'thavāpyacyuta tatsamakṣaṁ tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam ||
If jesting I irreverence showed to Thee, At play, reposing, sitting or at meals, Alone, O sinless One, or with my friends, Forgive my error, O Thou boundless One.
११.४३पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्।न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव॥
pitāsi lokasya carācarasya tvamasya pūjyaśca gururgarīyān |na tvatsamo'styabhyadhikaḥ kuto'nyo lokatraye'pyapratimaprabhāva ||
Father of worlds, of all that moves and stands, Worthier of reverence than the Guru's self, There is none like to Thee. Who passeth Thee? Pre-eminent Thy power in all the worlds.
११.४४तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्।पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्॥
tasmātpraṇamya praṇidhāya kāyaṁ prasādaye tvāmahamīśamīḍyam |piteva putrasya sakheva sakhyuḥ priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum ||
Therefore I fall before Thee; with my body I worship as it fitting; bless Thou me. As father with the son, as friend with friend, With the beloved as lover, bear with me.
११.४५अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे।तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
adṛṣṭapūrvaṁ hṛṣito'smi dṛṣṭvā bhayena ca pravyathitaṁ mano me |tadeva me darśaya deva rūpaṁ prasīda deveśa jagannivāsa ||
I have seen that which none hath seen before, My heart is glad, yet faileth me for fear; Show me, O God, Thine other Form again— Mercy, O God of Gods, home of all worlds—
११.४६किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव।तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते॥
kirīṭinaṁ gadinaṁ cakrahasta micchāmi tvāṁ draṣṭumahaṁ tathaiva |tenaiva rūpeṇa caturbhujena sahasrabāho bhava viśvamūrte ||
Diademed, mace and discus in Thy hand. Again I fain would see Thee as before; Put on again Thy four-armed shape, O Lord, O thousand-armed, of forms innumerate.
११.४७श्रीभगवानुवाच śrībhagavānuvācaमया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्।तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्॥
mayā prasannena tavārjunedaṁ rūpaṁ paraṁ darśitamātmayogāt |tejomayaṁ viśvamanantamādyaṁ yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam ||
The Blessed Lord said: Arjuna, by My favour thou hast seen, This loftiest Form by yoga's self revealed! Radiant, all-penetrating, endless, first, That none except thyself hath ever seen.
११.४८न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः।एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर॥
na vedayajñādhyayanairna dānai rna ca kriyābhirna tapobhirugraiḥ |evaṁrūpaḥ śakya ahaṁ nṛloke draṣṭuṁ tvadanyena kurupravīra ||
Nor sacrifice, nor Vedas, alms, nor works, Nor sharp austerity, nor study deep, Can win the vision of this Form for man, Foremost of Kurus, thou alone hast seen.
११.४९मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्।व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य॥
mā te vyathā mā ca vimūḍhabhāvo dṛṣṭvā rūpaṁ ghoramīdṛṅmamedam |vyapetabhīḥ prītamanāḥ punastvaṁ tadeva me rūpamidaṁ prapaśya ||
Be not bewildered, be thou not afraid, Because thou hast beheld this awful Form; Cast fear away, and let thy heart rejoice; Behold again Mine own familiar shape.
११.५०सञ्जय उवाच sañjaya uvācaइत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः।आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा॥
ityarjunaṁ vāsudevastathoktvā svakaṁ rūpaṁ darśayāmāsa bhūyaḥ |āśvāsayāmāsa ca bhītamenaṁ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā ||
Sanjaya said: Vâsudeva, having thus spoken to Arjuna, again manifested His own Form, and consoled the terrified one, the Mahâtman again assuming a gentle form.
११.५१अर्जुन उवाच arjuna uvācaदृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तवसौम्यं जनार्दन।इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः॥
dṛṣṭvedaṁ mānuṣaṁ rūpaṁ tavasaumyaṁ janārdana |idānīmasmi saṁvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṁ gataḥ ||
Arjuna said: Beholding again Thy gentle human Form, O Janârdana, I am now collected, and am restored to my own nature.
११.५२श्रीभगवानुवाच śrībhagavānuvācaसुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम।देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः॥
sudurdarśamidaṁ rūpaṁ dṛṣṭavānasi yanmama |devā apyasya rūpasya nityaṁ darśanakāṅkṣiṇaḥ ||
The Blessed Lord said: This Form of Mine beholden by thee is very hard to see. Verily the Shining Ones ever long to behold this form.
११.५३नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया।शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा॥
nāhaṁ vedairna tapasā na dānena na cejyayā |śakya evaṁvidho draṣṭuṁ dṛṣṭavānasi māṁ yathā ||
Nor can I be seen as thou hast seen Me by the Vedas, nor by austerities, nor by alms, or by offerings;
११.५४भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन।ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप॥
bhaktyā tvananyayā śakya ahamevaṁvidho'rjuna |jñātuṁ draṣṭuṁ ca tattvena praveṣṭuṁ ca paraṁtapa ||
But by devotion to Me alone I may thus be perceived, Arjuna, and known and seen in essence, and entered, O Parantapa.
११.५५मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः।निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव॥
matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ |nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava ||
He who doeth actions for Me, whose supreme good I am, My devotee, freed from attachment without hatred of any being, he cometh unto Me, O Pândava.
Sanskrit: traditional text (public domain), from the github.com/gita/gita dataset, checked by SahiVidhi verse by verse against the Devanagari of Besant's 1905 edition — encoding errors and dropped endings corrected; remaining differences are recognised variant readings. Roman transliteration generated by SahiVidhi. English: Annie Besant, The Bhagavad-Gita, 4th edition (1905) — public domain; transcription from Wikisource.